امام جواد (علیه السلام)؛ تجسّم علم الهی و الگوی اخلاق و آزادگی
126 بازدید
تاریخ ارائه : 4/29/2015 5:30:00 PM
موضوع: تاریخ و سیره

به مناسبت میلاد نورانی و با برکت امام محمد بن علیّ، جواد الائمة (علیه السلام)

حجت الاسلام عباس جعفری فراهانی

اشاره:
امام نهم که نامش «محمّد»، کنیه اش «ابو جعفر» و معروف ‏ترین القاب او «تقی» و «جواد» است. آن بزرگوار در ماه مبارک رمضان سال ۱۹۵ هجری قمری در شهر «مدینه منوّره» دیده به جهان گشود. ایشان در سال 220 هجری قمری در سن 25 سالگی با توطئه زهر دشمن عباسی(معتصم) در بغداد به شهادترسید و در قبرستان قریش در کنار جد بزرگوارش امام موسی بن جعفر(ع) به خاک شپرده شد.

پدر بزرگوار آن حضرت «امام علیّ بن موسی الرضا علیهما السلام» امام هشتم شیعیان می باشند. نام مادر ایشان «سَبیکه» بود  که از خاندان «ماریه ی قِبطیه» همسر پیامبر اکرم(ص) به شمار می رفت و از نظر فضائل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و برترین زنان زمان خود بود؛ به طوری که امام رضا(علیه السلام) از او به عنوان بانویی منزه و پاک دامن و با فضیلت یاد می کرد.

ضمن عرض تبریک میلاد این امام عزیز به پیش گاه امام عصر(عج)، مراجع عظام تقلید و عموم شیعیان و پیروان اهل بیت(ع) در سراسر جهان، توجّه علاقه مندان را به نوشتار کوتاهی در باره عمر کوتاه ولی با برکت، کرامات و فضائل و میراث ماندگار آن حضرت جلب می کنم.

1-دلیل شناخت کمتر نسبت به امام جواد(ع):

امام جواد(ع) به دو دلیل، در بین مردم نسبت به دیگر امامان کمتر شناخته شده است:

الف) کوتاه بودن عمر آن حضرت:

بنا بر آنچه در تاریخ آمده است، امام جواد(ع) در سن ۲۵ سالگی به شهادت رسید. لذا کوتاه بودن عمر حضرت جواد(ع) یکی از دلایلی است که می توانیم بگوییم که امام جواد(ع) نسبت به سائر ائمه(ع)  که از عمر بیشتری برخوردار بودند، کمتر در بین مردم مطرح شده است. اما در واقع مطابق آنچه در منابع حدیثی شیعه آمده، ما در مورد امام جواد(ع) کم معارف نداریم، یعنی دانستنی ها و مطالب زیادی داریم که متاسفانه این ها کمتر در میان شیعه مطرح شده است. اگر محققین و اهل تحقیق بتوانند در این زمینه میراث فرهنگی و علمی زندگی دوران امام جواد(ع) را برای مردم تشریح و مطرح کنند، شاید بتوان گفت که آنچه که در مورد امام نهم حضرت جواد(ع) وجود دارد، نسبت به سائر ائمه(ع) کمتر نیست.

ب) شرایط خاص دوران امام(ع)

امام جواد(ع) در دوره و برهه خاصی از تاریخ زندگی می کردند که با پیچیدگی ها و مسائلی روبه رو شد که این موارد در زندگانی سائر امان شیعه(ع) کمتر وجود داشت. امام(ع) در دوران حکومت «مأمون» و «معتصم» عباسی زندگی کردند. در این دوران حکومت عباسیان در افولی قرار گرفته بود که با مرگ مأمون عباسی و قدرت گرفتن معتصم، رو به نزول بیشتر گرایید. زمانی که یک حاکم قدرتمند در در جامعه زندگی می کند بر روی تمام مسائل آن زمان تاثیر دارد؛ مانند وقتی که «یزید» به حکومت رسید و امام حسین(ع) در برابر او قیام کرد و آن حادثه مهم اتفاق افتاد و نقطه اوجی شد که در زمان سایر ائمه و امامان معصوم(ع) وجود ندارد.

2-ویژگی های اخلاقی و علمی امام جواد:

الف- اخلاق حسنه

حضرت جواد(ع) این ویژگی را از جدّ بزرگوارشان پیامبر مکرم، حضرت محمّد بن عبدالله(ص) به ارث بردند. در قرآن هم تاکید می شده که مسلمانان از اخلاق پیامبر(ص) الگو و سرمشق بگیرید، یعنی به مسلمانان توصیه شده است که در رفتار و زندگی خودشان در تمام مراحل باید از پیامبر الگو بگیرند. فرزندان پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) مانند پیامبر بزرگوار(ص) متّصف و متخلّق به آن اخلاق نیکو و حسنه هستند.

ب- علم فراوان

یکی از ویژگی های دیگر امام جواد(ع) علم فراوان و وسیع ایشان است؛ چنانچه پدران بزرگوارشان هم این علم وسیع (علم لدنّی) را داشتند و به معنای واقعی کلمه عالم بودند. این امر در مناظراتی که ایشان انجام دادند و چند نمونه آن وجود دارد قابل مشاهده است. ما شیعیان معتقد هستیم که این علم از طریق اجدادشان منتقل شده و به قدرت الهی، علم پیامبر(ص) به امام علیّ بن ابی طالب(ع) و نسل به نسل تا منجی جهان بشریت حضرت بقیة الله الأعظم امام مهدی(عج) منتقل شده و این علم لدنی که خداوند در اختیار این الگوهای بشریت گذاشته در نزد امام جواد(ع) هم بوده است.

ج- تقوا و پارسایی

امام جواد(ع) مانند همه امامان شیعه، الگوی کامل تقوا و پارسایی و نمونه بارز عبادت، بندگی و سجده های طولانی برای خداوند بودند.

د- ادب و گشاده رویی با دوست و دشمن

امام جواد(ع) با همگان با ادب و احترام برخورد می کردند. این امر باعث جذب مخالفان و دشمنان امام به سوی ایشان می شد. سازش و نرم خویی با دوستان و شیعیان نیز از صفات ایشان است.

و- حرّیت و آزادگی

البته همه ائمه اهل بیت(ع) از این ویژگی برخوردار بودند. آن بزرگ واران هیچ گاه تسلیم ظلم و ستم نمی شدند و حاضر بودند در این راه تمام سختی ها را تحمل کنند. این ویژگی الگویی برای ماست که در هیچ زمانی ظلم و ستم را قبول نکنیم و با آزادگی، اعتقادات و مبانی خودمان را مطرح کنیم و تسلیم فتنه ها و توطئه های دشمنان قسم خورده اسلام و مخالفان نشویم. در این زمان که حمله به مقدسات مسلمانان از سوی آمریکائی ها، صهیونیست ها و عوامل فریب خورده آنان با چاپ و نشر کاریکاتورها و فیلم ها شروع شده و از سوی دیگر گروهک های تروریستی مانند «داعش» و ... با حمایت استکبار جهانی و نوکران وابسته امثال آل سعود و ... به ظلم و ستم و خون ریزی و جنایت و پایمال کردن حقوق مردم مسلمان و مظلوم در کشورهای اسلامی عراق و سوریه و یمن و ...، به ویژه پیروان واقعی اهل بیت(ع) مشغولند، می بایست همه مسمانان غیور با وحدت و یک پارچگی خاص با حضور در راه پیمائی ها و تظاهرات به مبارزه با استکبار جهانی و عوامل آنان برخیزند.

3-کرامات مهم در زندگی حضرت جواد(ع):

الف- تولد حضرت(ع)

تولد امام جواد(ع) ـ که در اواخر عمر امام رضا(ع) رخ داد ـ یک کرامت الهی بود؛ آن چنان که امام رضا(ع) بارها از حضرت جواد(ع) به عنوان مولودی پرخیر و برکت یاد می کرد. «ابو یحیای صنعانی» می گوید: روزی در محضر امام رضا–علیه السلام-، فرزندش ابو جعفر را که خردسال بود، آوردند. امام فرمود:«این مولودی است که برای شیعیان ما، با برکت تر از او زاده نشده است». دو تن از شیعیان به نام «ابن اسباط» و «عبّاد بن اسماعیل» هم می گویند: در محضر امام رضا –علیه السلام– بودیم که ابو جعفر را آوردند، عرض کردیم: این همان مولود پرخیر و برکت است؟ حضرت فرمود: «آری، این همان مولودی است که در اسلام بابرکت تر از او زاده نشده است».

دلیل این خیر و برکت و کرامت خاصّ این بود که عصر امام رضا(ع) عصر ویژه ای بوده و تعیین جانشین و معرفی امام بعدی، با مشکلاتی روبرو شده بود که در عصر امامان قبلی، بی سابقه بود؛ زیرا از یک سو پس از شهادت امام کاظم(ع) گروهی که به «واقفیه» معروف شدند، براساس انگیزه های مادی، امامت حضرت رضا(ع) را انکار کردند و از سوی دیگر امام رضا(ع) تا حدود چهل و هفت سالگی دارای فرزند نشده بود و چون احادیث رسیده از پیامبر(ص) حاکی بود که امامان دوازده نفرند که نه نفر آنان از نسل امام حسین(ع) خواهند بود، فقدان فرزند برای امام رضا(ع)، هم امامت خود آن حضرت، و هم تداوم امامت را زیر سؤال می برد و واقفیه این موضوع را دست آویز قرار داده امامت حضرت رضا(ع) را انکار می کردند!. گواه این معنا، اعتراض «حسین بن قیاما واسطی» از سران «واقفیه» بود که طی نامه ای به امام رضا(ع) او را متهم به عقیمی کرد و نوشت: "چگونه ممکن است امام باشی در صورتی که فرزندی نداری؟!". امام(ع) هم در پاسخ نوشت:" از کجا می دانی که من دارای فرزندی نخواهم بود، سوگند به خدا بیش از چند روز نمی گذرد که خداوند پسری به من عطا می کند که حق را از باطل جدا می کند".

ب- امامت حضرت(ع) در کودکی

اینکه امامت به قدرت الهی به یک نوجوان هشت ساله که هنوز به سن بلوغ نرسیده است منتقل شد یک کرامت مهم بود؛ آن چنانکه پیش از این، نبوت به حضرت عیسی(ع) در نوزادی داده شده بود.

ج- مناظرات علمی حضرت(ع)

مناظراتی که امام(ع) با دانشمندان فرقه ها و مذاهب مختلف در این دوره دارد، بسیار مهم است. این که چگونه یک نوجوان می تواند در مناظرات و بحث های مختلف اسلامی و فکری با دانشمندان آن زمان، آنان را مغلوب کند، هم کرامتی بزرگ بود و هم علامتی بر حقانیت امامت ایشان.

4-شاگردان امام جواد(ع)

امام جواد(ع) با وجود کوتاهی دوران حیات و امامت، شاگردان بزرگی را تربیت می کنند؛ امثال «حضرت عبدالعظیم حسنی»، «علی بن مهزیار اهوازی»، «فضل بن شاذان نیشابوری»، «محمد بن سنان زاهری»، «ابونصر بزنطی کوفی» و «دعبل خزاعی» از شاگردان آن حضرت هستند که نزد ایشان، رشد علمی یافته و تربیت شدند و یا از آن حضرت(ع) حدیث نقل کردند.

راویان احادیث جواد الائمه(ع) تنها محدثان شیعه نبودند؛ بلکه علماء و دانش مندان اهل تسنن نیز معارف و حقایقی از اسلام را از آن حضرت نقل کرده‏اند. به عنوان نمونه «خطیب بغدادی‏» احادیثی با سند خود از آن حضرت نقل کرده است. هم چنین «حافظ عبدالعزیز بن اخضر جنابذی‏» در کتاب معالم العترة الطاهرة و مؤلفانی مانند «ابو بکر احمد بن ثابت»، «ابواسحاق ثعلبی» و «محمد بن مندة بن مهربذ» در کتب تاریخ و تفسیر خویش روایاتی از آن حضرت نقل کرده‏اند.

5-معرفی منابع در باره امام جواد(ع)

در باره تاریخ اهل بیت عصمت و طهارت(ع) ـ عموماً ـ و امام جواد(ع) ـ خصوصاً ـ کتاب های فراوانی منتشر شده است که هم به صورت تشریحی و هم توصیفی در این مورد بحث کرده اند. مانند کتاب معجم ما کُتب عن الرسول(ص) و اهل بیته(ع) اثر «دکتر عبدالجبار الرفاعی» که در واقع یک دایرة المعارف بزرگ می باشد و در ۱۰ جلد چاپ شده است.
کتاب الذریعة الی تصانیف الشیعة تالیف «مرحوم علامه شیخ آغا بزرگ تهرانی(ره)» و سائر کتب رجالی و حدیثی و تاریخی بزرگان شیعه مانند «شیخ کلینی(ره)»، «شیخ مفید(ره)»، «شیخ صدوق(ره)»، «علامه برقی(ره)»، «شیخ طوسی(ره)»، «علامه مجلسی(ره)» و «شیخ ابن شهر آشوب مازندرانی(ره)» هم پُر است از آثار مختلف که اهل علم و نخبگان با آن ها آشنا هستند.

به غیر از این منابع ذکر شده، کتاب های فارسی زیر را نیز می توان معرفی کرد:
-    پیشوایان هدایت؛ جواد الائمه، حضرت امام محمدتقی(ع) ؛ تألیف: مجمع جهانی اهل بیت(ع)؛ ترجمه: اداره ی ترجمه مجمع جهانی اهل بیت(ع)، قم: انتشارات مجمع جهانی اهل بیت(ع) وزیری، ۳۸۵ ص؛
-   امام جواد(ع)، گروه نویسندگان مؤسسة البلاغ، ترجمه: محمود شریفی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۸، جیبی، ۱۶۸ص؛
-    امام محمد تقی(ع)، سید کاظم ارفع، تهران: مؤسسه انتشاراتی فیض کاشانی، ۱۳۷۰، رقعی، ۴۹ ص؛
-    پیشوای نهم حضرت امام محمدتقی(ع)، گروه نویسندگان، قم: مؤسسه در راه حق، ۱۳۷۱، رقعی، ۵۶ ص؛
-    تحلیلی از زندگانی و دوران امام محمدتقی(ع)، فضل الله صلواتی، اصفهان: انتشارات خرد، ۱۳۶۴، رقعی، ۶۱۰ص؛

 -   سیمای پیشوایان در آینه تاریخ، مهدی پیشوائی، قم: موسسه انتشارات دارالعلم، وزیری، 220 ص؛

 -  تحلیلی از زندگانی و زمان امام جواد(ع)، گروه نویسندگان، زیرنظر قوام الدین وشنوی قمی، قم: مؤسسه احیاء و نشر میراث اسلامی، ۱۳۵۹، جیبی، ۱۳۸ص؛
-    حضرت امام محمدتقی(ع)، فضل الله کمپانی(م۱۴۱۴ق)، تهران: انتشارات مفید،۱۳۶۲؛
-    حضرت امام محمدتقی(ع)، میر ابوالفتح دعوتی، قم: انتشارات شفق، بی تا، وزیری، ۳۲ص؛
-    زندگانی امام جواد(ع)، احمد صادقی اردستانی، قم: انتشارات نقش، ۱۳۷۶ش، رقعی، ۲۵۰ص؛
-    زندگانی امام محمدتقی(ع)، حسین عمادزاده(۱۴۱۰ق)، تهران: شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۴۱ش۱۳۸۲/ق، وزیری، ۳۳۴ص؛
-    زندگانی حضرت امام جواد(ع)، مرتضی مدرسی چهاردهی(۱۴۰۷ق)، چاپ پنجم، تهران: انتشارات موسوی، ۱۳۶۱، رقعی، ۲۵۲ص؛
-    زندگانی سیاسی امام جواد(ع)، تألیف: سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه: سید محمد حسینی، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۷، رقعی، ۱۴۴ص؛
-    نگاهی بر زندگی امام جواد(ع)، محمد محمدی اشتهاردی، تهران: نشر مطهر، ۱۴۱۶/ق، رقعی، ۱۴۴ص؛ 

 -    نگاهی گذرا بر زندگانی امام جواد(ع)، تألیف: سید عبدالرزاق موسوی مقرّم(۱۳۹۱ق)، ترجمه: پرویز لولاور، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی، ۱۳۷۱ ش، وزیری، ۱۷۷ص. 

http://abp-photo.com/Default.aspx?pid=1046&CaseID=108357&siteID=36&ln=fa