مهم ترین دستاورد هجرت امام رضا(ع) به ایران
52 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره

حجت الاسلام عباس جعفری فراهانی:

دستاورد مهم هجرت امام رضا (ع) به ایران، ترویج معارف قرآن و اهل بیت (ع) در خارج از حرمین شریفین بود

اشاره:

این ایام با خیر و برکت، مصادف است با دهه مبارکه کرامت. دهه ای که از اول ذی القعده، با ولادت حضرت فاطمه معصومه (س) دختمکرمه امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) آغاز و با میلاد نورانی امام هشتم، حضرت امام علیّ بن موسی الرضا (علیهما السلام) به پایان می رسد. مسلمانان و به ویژه شیعیان و پیروان اهل بیت (علیهم السلام) در سراسر جهان با برپائی جشن وسرور به شادمانی می پردازند و با توجه و توسل به مقامات و  معنویات آن بزرگواران، ارادت و عشق خود را به الگوهای فضیلت و کرامت و خاندان و ذوی القربای پیامبر خاتم (ص) نشان می دهند.

ضمن عرض تبریک و تهنیت به مناسبت این دهه ی هدف مند و با ارزش، توجهعلاقه مندان را به گفت و گوی کوتاهی با حجت الاسلام عباس جعفری فراهانی، محقق و پژوهشگرتاریخ تشیع در باره دلائل پذیرش ولایت عهدیامام رضا (ع) جلب می کنیم:

حجت الاسلام عباس جعفری فراهانی در خصوص پذیرش ولایت عهدی امام رضا (ع) معتقد است: امام رضا (ع) مشروط و به صورت محدود مجبور به پذیرش ولایت عهدی شد.روایت شده، هنگامی که مامون ولایت عهدی را پیشنهاد داد، امام رضا (ع) نپذیرفت وفرمود: "اساس حکومت متعلق به امامان شیعه است که از جانب خداوند به اهل بیت (ع)واگذار شده است." اما وقتی اجبار شد، امام چاره ای جز پذیرش ولایت عهدی نداشت.

این پژوهشگر و محقق علوم دینی در خصوص دلایل پیشنهاد ولایت عهدی مامون به امام رضا (ع) گفت: مامون طرح ولایت عهدی را بر اساس چند نکته اساسی مطرح کرد، اولین نکته این بود که دردستگاه خلافت عباسیان به خصوص از دوره هارون، امین و مامون مشکلاتی به وجود آمده بود که یکی از این مشکلات شورش ها و قیام فرق مختلف حتی غیر مسلمانان و حتی ازناحیه رومیان بود که متوجه حکومت عباسیان شده بود و لذا مامون از ناحیه امام رضا(ع) احساس خطر کرد و تصمیم گرفت با یک تدبیر و توطئه ای جلو بیاید و طرح ولایت عهدی را پیشنهاد داد. نکته دوم این بود او قصد داشت، شیعیان را فریب دهد. مامون میخواست با طرح ولایت عهدی شیعیان را گمراه کند و این نکته را مطرح کند که اهل بیت(ع) با پذیرش ولایت عهدی، برخلاف اعتقاداتشان عمل می کنند و لذا از امام (ع) روی گردانشوند.

او در توضیح دلیل دیگری که مامون را واداشت تا طرح ولایت عهدی را بهامام رضا (ع) پیشنهاد کند، گفت: نکته سوم تحکیم قدرت عباسیان بود، نیروهای خلافت عباسی احساس کردندبا طرح ولایت عهدی امام رضا (ع) قدرت عباسیان مستحکم می شود. از سوئی در بین مردممطرح می شود، خاندان پیامبر (ص) به دنبال مادی گرایی و امور دنیوی هستند.

جعفری فراهانی در خصوص دلایل پذیرش ولایت عهدی از جانب امام رضا (ع)اظهار کرد: دلیل اول امام مشروط و به صورت محدودمجبور به پذیرش ولایت عهدی شد. روایت شده هنگامی که ولایت عهدی پیشنهاد شد، امامنپذیرفت و فرمود:" اساس حکومت متعلق به ما هست که از جانب خداوند به اهل بیت(ع) واگذار شده است." اما وقتی اجبار شد، امام چاره ای جز پذیرش ولایت عهدینداشت. از طرفی هم، اگر امام ولایت عهدی را نمی پذیرفت، می بایست جواب شیعیان رامبتنی بر اینکه آنها باید قیام کنند، می داد. در حالی که متاسفانه این آمادگی برایقیام در میان شیعیان وجود نداشت!. دلیل دوم حفظ خون شیعیان بود، مامون تهدید کرده بود که شیعیان و امام راخواهد کشت و لذا امام (ع) برای حفظ جان شیعیان، پیشنهاد ولایت عهدی را پذیرفت. دلیل سوم این بود که امام رضا (ع) می خواست نقشه ها و توطئه های عباسیان راخنثی کند و موفق هم شدند.

چهارمین دلیل تثبیت موضع امامت اهل بیت (ع) برای شیعیان بود، در پذیرش ولایت عهدیاز جانب امام، فرصتی به وجود آمد تا حضرت بتواند ایده ها و افکار خود را در بین مردم ترویج دهد و از ناحیه پذیرش ولایت عهدی بخش مهمی از معارف اهل بیت (ع) راترویج دهد که از جمله این معارف می توان به طرح حدیث "سلسلة الذهب"اشاره کرد که یکی از احادیث بسیار محکم در بحث امامت است و اینکه ولایت با خاندانپیامبر تکمیل می شود. دلیل پنجم این بود که امام رضا (ع) می خواست با فرصتی که برایش مهیا می شد به احتجاج و مناظره با سران و روسای مذاهب گوناگون بپردازد که به روشن شدن حقیقت کمک کند که در این خصوص نمونه های فراوانی از مناظره ایشان با رهبران یهودیان،زرتیشتیان، غلات و ... موجود است.

جعفری فراهانی در خصوص مناظره های امام رضا (ع) و پیشینه تاریخیبرگزاری مناظره ها در زمان اهل بیت (ع) گفت: در باره مناظره های اهل بیت (ع) در تاریخ موارد فراوان داریم. اینمناظره ها از زمان پیامبر تا زمان امام رضا (ع) در تاریخ وجود دارد. مرحوم شیخ طبرسی (ره) از علمای شیعه نیمه اول قرن ششم، در کتابی تحت عنوان "الإحتجاج"مجموعه مناظره های پیامبر (ص) و ائمه (ع) را جمع آوری کرده است.

این محقق علوم دینی به مناظره امام رضا (ع) با "جاثلیق"یکی از دانشمندان مسیحی اشاره کرد و افزود: مامون وقتی موفق شد اهداف خود را به نتیجه برساند، تصمیم گرفت به نوعی امام رضا (ع) را تضعیف کرده و با ترتیب دادن مناظرات و طرح سوالاتی که امام نتواند به آنها پاسخ دهد، به نوعی شخصیت امام را تضعیف کند تا خود قدرت پیدا کند،ولی امام توانست به همه سوالات مطرح شده پاسخ گوید. یک روز که امام رضا (ع) در مروبود، مامون پیشنهاد داد امام با جاثلیق مناظره کند، اين مجلس تشکيل شد و مأمون رو به جاثليق کرد و گفت:"اي جاثليق! اين پسر عموي من، موسي بن جعفر است. او از فرزندان فاطمه، دخترپيامبر ما، و فرزند علي بن ابي طالب است. من دوست دارم با او سخن بگويي و مناظرهکني، اما طريق عدالت را در بحث رها مکن". جاثليق گفت:‌ "اي امير مؤمنان!من چگونه بحث و گفت و گو کنم که (با او قدر مشترکي ندارم) او به کتابي استدلال مي‌کندکه من منکر آنم و به پيامبر عقيده دارد که من به او ايمان نياورده‌ام"؟ دراينجا امام رضا (ع) شروع به سخن کرد و فرمود: "اي نصراني! اگر به انجيل خودتبراي تو استدلال کنم اقرار خواهي کرد؟. "جاثليق گفت:" آيا مي‌توانمگفتار انجيل را انکار کنم؟ آري به خدا سوگند اقرار خواهم کرد هر چند به ضرر منباشد".

 امام (ع) فرمود: "هرچه مي‌خواهي بپرس و جوابش رو بشنو".این امر باعث شگفتی بسیار جاثلیق می شود که چگونه امام به مباحث انجیل احاطه دارد، در حالی که امام رضا (ع) دارای علم لدنّی از جانب خداوند است و در نهایت نیز این مناظره باعث سرافکندگی مامون شد.

جعفری فراهانی در خصوص مناظره امام رضا (ع) با "علی بن جَهم"از رهبران غالیان اظهار کرد: ابن جَهم، ادعاها و صفات خدایی را به پیامبر و ائمه (ع) نسبت می داد.در جلسه ای امام رضا (ع) به گفت وگو با ابن جهم پرداخت. ابن جهم در این جلسه آیاتقرآن را مطرح و نسبت هایی را به خدا و پیامبران (ع) داد که امام رضا (ع) در پاسخبه نسبت های ابن جهم گفت: "وای بر تو که تقوای الهی در پیش نگرفته ای و نسبتهای ناروا به پیامبران می دهی و آیات قرآن را مطابق با میل خود تفسیر می کنی درصورتی که این تفاسیر باید توسط دانشمندان و راسخون در علم مطرح شود". اینمناظره نیز در نهایت باعث شگفتی علی بن جهم شد و او محکوم گشت.

این محقق علوم دینی در ادامه در خصوص دلایل هجرت امام رضا (ع) گفت: در این هجرت برکات زیادی نهفته است. هجرت امام رضا (ع) اولین هجرتامام به خارج از مدینه و شمال حجاز است که مهم ترین دستاورد آن نیز ترویج معارفقرآن بین مسلمانان است. در واقع حرکت امام به نوعی ترویج و تبیین معارف قرآنیمحسوب می شود. مردم قبلا آیات قرآن را شنیده بودند اما نگاه روشنی نسبت به آن نداشتند. اما با مشاهده امام رضا (ع) در جلسات و مناظراتی که برگزار می شد، آنحضرت آیات مختلفی را مطرح و مصداق آنها را برای مردم روشن می کردند. برای ایرانیانمسلمان به ویژه پیروان اهل بیت (ع) نیز این امر، فرصت مناسبی بود که با معارف اهلبیت (ع) آشنا شوند.

 پس از گذشت صدها سال، در حال حاضر نیز، همه روزه هزاران نفر از مسلمانان و مردم ایرانو جهان، از برکات و معنویات وجود با برکت و قبر منوّر و مطهّر این امام واجب التعظیم و رئوف (علیه الصلاة والسلام) در مشهد مقدس، بهره مند می شوند.